بازرگانیی ئازاد

♦ ئادەم سمیس

2010-09-28

گومانی تێدا نیه‌ که‌ تاکه‌کان سه‌رمایه‌کانینان ده‌خه‌نه‌ خزمه‌تی پیشه‌سازی ‏ناخۆییه‌وه‌، و هه‌وڵی زۆر ده‌ده‌ن به‌مه‌ستی ‏ئاراسته‌کردنی ئه‌و پیشه‌سازییه‌ به‌ ‏ئومێدی ئه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌که‌ی زیاترین به‌های هه‌بیت.‏

به‌رهه‌مهێنانی پیشه‌سازی بریتییه‌ له‌ زیادکردنی شتێک بۆ ئه‌و بابه‌ته‌ی یان ‏ماده‌یه‌ی که‌ ئه‌و پیشه‌سازییه‌ی له‌سه‌ر ‏به‌نده‌ یاخود تیایدا به‌کارهاتوه‌.‏

بڕی قازانجی خاوه‌ن کاره‌که‌ هاوگونجاو ده‌بێت له‌گه‌ڵ به‌های به‌رهه‌مه‌که‌دا، جا زۆر ‏بێت یان که‌م. به‌ڵام خه‌ڵکی ‏سه‌رمایه‌کانیان ته‌نها له‌ پێناوی قازانجدا ‏ده‌خه‌نه‌گه‌ر، له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌ولًًَی به‌رده‌وام ده‌ده‌ن که‌ سه‌رمایه‌که‌یان بخه‌نه‌ ئه‌و ‏‏پیشه‌سازییه‌وه‌ که‌ به‌رهه‌مه‌که‌ی زیاترین به‌های ده‌بێت، یان که‌ ده‌کرێت ‏بگۆڕدرێته‌وه‌ به‌ زیاترین بڕی کونجاو له‌ ‏پاره‌ یان که‌لوپه‌لی دیکه‌.‏

به‌ڵام زۆربه‌ی جار، بڕی ده‌ستکه‌وتی ساڵانه‌ی هه‌ر کۆمه‌ڵًگایه‌ک به‌ته‌واوه‌تی یه‌کسان ‏ده‌بێت له‌گه‌ڵ به‌های له‌باری ‏ئاڵوگۆڕی سه‌رجه‌می به‌رهه‌می ساڵانه‌ی ‏پیشه‌سازییه‌که‌ی. یاخود رونتر بڵێین، یه‌کسان ده‌بێت به‌و به‌هایه‌ی له‌باره‌ بۆ ‏‏ئاڵوگۆڕ. هه‌روه‌ک چۆن هه‌موو تاکه‌کان هه‌وڵی زۆر ده‌ده‌ن که‌ سه‌رمایه‌کانیان بخه‌نه‌ ‏خزمه‌تی پیشه‌سازی ‏ناوخۆییه‌وه‌ و ئاراسته‌کردنی ئه‌و پیشه‌سازییه‌ که‌ ده‌شێت ‏به‌رهه‌مه‌که‌ی زیاترین به‌های له‌باری هه‌بێت. به‌هه‌مان ‏شێوه‌ش پێویسته‌ تاکه‌کان ‏تا له‌ توانایاندا هه‌یه‌ هه‌وڵی زیادکردنی داهاتی ساڵانه‌ی کۆمه‌ڵگابده‌ن تا ‏به‌رزترین ئاست. ‏له‌ واقیعدا ئه‌و که‌سه‌ نایه‌وێت له‌ سه‌رجه‌می قازانجی گشتی ‏زیادبکات به‌ڵکو ئه‌و ئاگاداری ئه‌وه‌نیه‌ جی زیاده‌یه‌ک ‏پێشکه‌ش ده‌کات.

ئه‌و که‌سه‌ ‏هه‌وڵی پاراستنی ئاسایش و سه‌لامه‌تی خۆی ده‌دات، ئه‌ویش له‌ڕێگه‌ی به‌باشتر ‏زانینی ‏یارمه‌تیدانی پیشه‌سازی ناوخۆیی له‌ به‌رامبه‌ر پیشه‌سازی بیانیدا. و له‌ ‏کاتی ئاراسته‌کردنی ئه‌و پیشه‌سازییه‌ ‏ناوخۆییه‌شدا به‌ شێوازێک که‌ به‌های ‏به‌رهه‌مهێنانی تا به‌رزترین ئاست زیادبکات، ئه‌و که‌سه‌ به‌م کاره‌ ته‌نها خه‌می ‏‏به‌رژه‌وه‌ندی و قازانجی تاکه‌که‌سی خۆیه‌تی. ئه‌و که‌سه‌ له‌م باره‌دا (یاخود له‌ ‏زۆربه‌ی باره‌کانی تردا) به‌ چه‌ند ‏ده‌ستێکی نهێنی ده‌برێت به‌ڕێوه‌ که‌ ئامانجێک یان ‏مه‌به‌ستێکیان هه‌یه‌، یان ئامانجێکه‌ که‌ هه‌رگیز به‌شێک نه‌بوه‌ له‌ ‏ئامانجی ئه‌و.

‏ئه‌و راستیه‌ش که‌ ئه‌وه‌ به‌شێک نه‌بووه‌ له‌ ئامانجی ئه‌و که‌سه‌، هیچ زیانێک به‌ ‏کۆمه‌ڵگا ناگه‌یه‌نێت. له‌ ‏رێگه‌ی کۆششکردنیه‌وه‌ له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی ‏خۆیدا، زۆربه‌ی کات قازانجی کۆمه‌ڵگا زیاتر ده‌کات وه‌ک ‏ئه‌وه‌ی به‌مه‌به‌ست ‏ویستبێتی په‌ره‌ی پێبدات و زیادیبکات.

هه‌رگیز نه‌مدیوه‌ شتێکی جوان و باش له‌ ‏کاری ئه‌وانه‌ ‏که‌وتبێته‌وه‌ که‌ بازرگانی له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی گشتیدا ده‌که‌ن. ئه‌مه‌ ‏زۆرله‌خۆکردنێکی ناباوه‌ له‌ نێو بازرگانه‌کاندا و ‏به‌ته‌ها پێویستمان به‌ چه‌ند ‏وشه‌یه‌ک هه‌یه‌ تا وایان لێبکه‌ین وازیلێبێنن.‏

هه‌موو تاکێک له‌ پێگه‌ی ناوخۆیی خۆیه‌وه‌ ده‌توانێت به‌شێوه‌یه‌کی ئاشکرا ‏ده‌ستنیشانی ئه‌و پیشه‌سازییه‌ ناوخۆییه‌ ‏بکات که‌ قازانجی پێده‌گه‌یه‌نێت ئه‌گه‌ر ‏سه‌رمایه‌که‌ی تێدا بخاته‌گه‌ڕ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی رێیتێده‌چێت به‌رهه‌می ئه‌و ‏پیشه‌سازییه‌ ‏به‌رزترین به‌های هه‌بێت.

له‌و هه‌ڵسه‌نگاندنه‌شیدا له‌ سیاسه‌تمه‌دار و پیاوانی یاسا ‏باشتر ده‌بێت‎ ‎ئه‌گه‌ر ‏داوای راوێژی لێکرا. له‌به‌رمبه‌ردا ئه‌گه‌ر سیاسه‌تمه‌دار بیه‌وێت ‏که‌رتی تایبه‌ت ئاراسته‌بکات به‌ ئاراسته‌ی ئه‌و ‏شێوه‌یه‌ی که‌ خه‌ڵک سه‌رمایه‌کانیان ‏بخه‌نه‌گه‌ڕ، به‌ته‌نها خۆی به‌و مه‌سه‌لانه‌وه‌ ماندوو ناکات که‌ پێویستیان به‌ بایه‌خ ‏‏هه‌یه‌، به‌ڵکو ده‌سه‌ڵاتێک ده‌به‌خشێته‌ خۆی که‌ به‌تها له‌لایه‌ن تاکه‌کانه‌وه‌ متمانه‌ی ‏پێده‌کرێت نه‌ک له‌لایه‌ن هیچ ‏په‌رله‌مان و ئه‌نجومه‌نێکی پیرانه‌وه‌.

که‌ ئه‌وه‌ش ‏ده‌سه‌ڵاتێکه‌ که‌ ده‌کرێت په‌کجار مه‌ترسیداربێت ئه‌گه‌ر بکه‌وێته‌ ‏ده‌ستی پیاوێک که‌ ‏ئه‌مه‌نده‌ گه‌مژه‌یی و ئازایه‌تی هه‌بێت تا وایلێبکات هه‌ست بکات له‌ توانایدا هه‌یه‌ ‏ئه‌و کاره‌ بکات.‏

قازانجی نه‌ته‌وه‌یه‌ک له‌ بازرگانیکردنیدا له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌کانی تردا له‌وه‌دایه‌ که‌ ‏بتوانێت به‌ هه‌رزانترین نرخی له‌بار ‏بکڕێت و به‌ گرانترین نرخی له‌بار بفرۆشێت. ‏به‌م پێیه‌ش وه‌ک بازرگانی لێدێت له‌ په‌یوه‌ندیدا به‌و خه‌ڵکه‌ جیاوازانه‌وه‌ ‏که‌ ‏مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌کات.

به‌ڵام رێگه‌ی تێده‌چێت که‌ به‌ نرخێکی هه‌رزان بکڕێت ‏کاتێک هانی هه‌موو نه‌ته‌وه‌کان ‏ده‌دات بۆ ئازادی ته‌واوی بازرگانی تاوه‌کو بتوانن ‏ئه‌و که‌لوپه‌لانه‌ هاورده‌بکه‌ن که‌ خۆیان نه‌یانتوانیوه‌ له‌ ناوخۆدا ‏به‌رهه‌می بهێنن.‏

له‌هه‌مان کاتیشدا و به‌ هه‌مان هۆکار، زۆر له‌باره‌ نرخ به‌رز بکاته‌وه‌ کاتێک ‏بازاڕه‌کات جمه‌یاندێت له‌ زۆرترین ‏ژماره‌ی له‌باری به‌شداربووان.‏

له‌ به‌شی پێشووی ئه‌م به‌رگه‌دا، هه‌وڵمدا ده‌ریبخه‌م که‌ چه‌نده‌ ناپێویسته‌ (ته‌نانه‌ت ‏له‌ڕوی بنه‌مای سیسته‌می بازرگانی ‏روته‌وه‌) کۆتوبه‌ندی نائاسایی بسه‌پێنرێت ‏به‌سه‌ر هاوردنی که‌لوپه‌لدا له‌و وڵاتانه‌وه‌ی که‌ واته‌ماشاده‌کرێن که‌ ‏بازرگانیکردن ‏له‌گه‌ڵیاندا سودێکی ئه‌وتۆی نیه‌.‏

به‌هه‌ر حاڵ، هیچ شتێک له‌و رێبازی هاوسه‌نگییه‌ بازرگانییه‌ بێماناتر و پوچتر نیه‌ ‏که‌ له‌سه‌ر بنه‌مایه‌وه‌ هه‌موو ‏جۆره‌کانی کۆتوبه‌ند دامه‌زراوه‌ که‌ پێشتر باسمکرد.‏

کاتێک دوو ناوچه‌ بازرگانیده‌که‌ن له‌گه‌ڵ یه‌کتردا، ئه‌و رێبازه‌ وایبۆده‌چێت که‌ ئه‌گه‌ر ‏بێتوو هاوسه‌نگی بازرگانی ‏دادپه‌روه‌رانه‌ بێت، به‌و پێیه‌ هیچ کامێکیان زه‌ره‌ر و ‏قازانج ناکه‌ن. ئه‌گه‌ر تای ته‌رازووه‌که‌ به‌لای یه‌کێکیاندا ‏له‌نگه‌ری گرت، ئه‌وه‌ مانای ‏وایه‌ لایه‌کیان قازانج ده‌کات و لایه‌کی تریش زه‌ره‌ر، ئه‌ویش به‌ هاوگونجاوی له‌گه‌ڵ ‏‏لاربونه‌وه‌ی ته‌رازوه‌که‌ له‌ ئاستی ناوه‌ڕات. هه‌ردوو گریمانه‌که‌ هه‌ڵه‌ن.‏

ئه‌و بازرگانیانه‌ی که‌ له‌ رێگه‌ی حکومه‌ته‌وه‌ ده‌کرێن و قۆرغکراون، ده‌رکرێت ببنه‌ ‏‏(که‌ له‌راستیشدا بونه‌ته‌) مایه‌ی ‏زیان بۆ ئه‌و وڵاته‌ی که‌ ئه‌و بازرگانییه‌ی ‏دامه‌زراندوه‌ له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی خۆیدا. دواتر هه‌وڵ ده‌ده‌م ‏رونیبکه‌مه‌وه‌. به‌ڵام ‏بازرگانی به‌دور له‌ هێز و کۆتوبه‌ند، که‌ به‌ شێوه‌یه‌کی سروشتی و سیسته‌ماتیکی ‏جێبه‌جێده‌کرێت ‏له‌ نێوان دوو وڵاتدا، ده‌کرێت به‌رده‌وام سودبه‌خش بێت، ته‌نانه‌ت ‏ئه‌گه‌ر بێو هه‌یشه‌ یه‌کسانیش نه‌بێت له‌نێوان ‏هه‌ردوو لادا.

به‌ هه‌ڵسه‌نگاندنێکی له‌م جۆره‌، نه‌ته‌وه‌کان فێری ئه‌وه‌ بوون که‌ به‌رژه‌وه‌ندییان له‌ ‏هه‌ژارکردنی وڵاته‌ ‏دراوسێکانیاندایه‌. ئه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنه‌ وایکردوه‌ که‌ نه‌ته‌وه‌کان ‏به‌چاوی به‌خیلییه‌وه‌ بڕواننه‌ گه‌شه‌ و خۆشگوزه‌رانی ‏نه‌ته‌وه‌کانی تره‌وه‌ که‌ مامه‌ڵه‌ی ‏بازرگانییان له‌گه‌ڵ ده‌کات. هه‌روه‌ها قازانجکردنی ئه‌و وڵاتانه‌ به‌ زه‌ره‌ی خۆی ‏‏ده‌زانێت.

بازرگانیکردنێ نێوان وڵاتان که‌ پێویسته‌ سروشتی بێت، وه‌ک بازرگانی ‏نێوان تاکه‌که‌سه‌کان وایه‌ ( که‌ وا ‏چاوه‌ڕوان ده‌کرێت یه‌کێتی و هاوڕێیه‌تی ‏لێبکه‌وێته‌وه‌) به‌ڵکو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بۆته‌ خاکێکی به‌پێز بۆ ململانێی و ‏‏دوژمنایه‌تی. ته‌ماعی گه‌وره‌ی پاشا و وه‌زیره‌کانی ئه‌وروپا له‌ سه‌ده‌ی رابردوو و ‏ئێستادا کوشنده‌تر و زه‌ره‌به‌خشتر ‏نه‌بوه‌ له‌ به‌خیلی و حه‌سودی بێتامی بازرگان و ‏پیشه‌وه‌ره‌کان.

سته‌مکاری و توندوتیژی سه‌رکرده‌کان ‏شه‌ڕانگێزییه‌که‌ هاوته‌مه‌نیً ‏مرۆڤایه‌تییه‌. و ئه‌وه‌ش که‌ زۆر خه‌ممه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ چاره‌سه‌رێک نه‌بێت که‌ سروشتی ‏‏په‌یوه‌ندیی مرۆیی خۆی بیدۆزێته‌وه‌. به‌ڵام ته‌ماحکاری قێزه‌ون و رۆحی قۆرغکردنی ‏نێو بازرگان و پیشه‌وه‌رکان ‏که‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک سه‌رکرده‌ی مرۆڤایه‌تی نین و ‏ناشبن، راستناکرێته‌وه‌ و چاره‌سه‌ری نیه‌ و رێگه‌ی پێناگیرێت ‏له‌وه‌ی که‌ چیتر ئارامی ‏خه‌ڵکانی تر نه‌وروژێنن. ئه‌و شته‌ ته‌نها له‌ رێگه‌ی بازرگان و پیشه‌وه‌رکان ‏خۆیانه‌وه‌ ‏دێته‌دی.‏

رۆحی قۆرغکردن که‌ له‌ بنه‌چه‌وه‌ ئه‌م رێبازی هێناوه‌ته‌بوون و بڵاویکردۆته‌وه‌، ‏چێگه‌ی گومان نیه‌، ئه‌وانه‌شی که‌ ‏وه‌ک وانه‌ وتویانه‌ته‌وه‌ و له‌ سه‌رتاوه‌ بانگێشه‌یان ‏بۆ کردوه‌، به‌بێ گومان ئه‌وانه‌ ده‌به‌نگن، به‌هه‌مان شێوه‌ی ئه‌وانه‌ی ‏که‌ ‏په‌سه‌ندیانکردوه‌ و بڕوایان پێهێناوه‌. هه‌ر وڵاتێک بگرێت، به‌رژه‌وه‌ندی زۆرینه‌ی ‏دانیشتوانه‌که‌ی له‌وه‌دایه‌ که‌ ‏توانایان هه‌بێت هه‌موو شتێک به‌ هه‌رزانترین نرخی ‏له‌بار بکڕن (که‌ پێویستیشه‌ به‌رده‌وام وا بێت).

ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ش ‏ئه‌وه‌نده‌ روونه‌ که‌ ‏ده‌بێته‌ گاڵته‌ی منداڵان ئه‌گه‌ر هه‌وڵی ئه‌وه‌ بده‌ین راستییه‌که‌ی بسه‌لمێنین، و هیچ ‏بواری ئه‌وه‌ی تێدا ‏نیه‌ گومانی لێبکه‌ین، مه‌گه‌ر هه‌ڵه‌ی بازرگان و پیشه‌وه‌ره‌ ‏لایه‌نگیره‌کان بیانه‌وێت بیشێوینن. به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وان له‌م ‏باره‌دا به‌ ته‌واوه‌تی دژی ‏به‌رژه‌وه‌ندی زۆربه‌ی خه‌ڵکه‌.‏

به‌هه‌رحاڵ، سه‌رباری ئه‌وه‌ی که‌ ده‌وڵه‌مه‌ندی و سامانداری ده‌وڵه‌تانی دراوسێ مایه‌ی ‏مه‌ترسی گه‌وره‌یه‌ له‌ جه‌نگ و ‏سیاسه‌تدا، به‌ڵام له‌ڕوی بازرگانییه‌وه‌ زۆر زۆر ‏به‌سوده‌. له‌کاتی دوژمانکاریدا، ده‌کرێت سه‌روه‌ت و سامان وا له‌ ‏دوژمنه‌کانمان بکات ‏بتوانن چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی و سوپای به‌هێز و به‌تواناتر له‌وانه‌ی ئێمه‌ بهێننه‌ ‏مه‌یدان.

به‌ڵام له‌کاتی ‏ئاشتی و بازرگانیدا، ده‌بێت وایان لێبکات ‏که‌لوپه‌له‌کانیانمان له‌گه‌ڵ پاڵوگۆربکه‌ن به‌ نرخێکی به‌رز، و ده‌بنه‌ بازڕێکی ‏باشتر ‏بۆ به‌رهه‌مه‌ پیشه‌سازییه‌ راسته‌وخۆکانمان یان هه‌ر شتێکی دیکه‌ که‌ ده‌کرێت ‏بکڕدرێت له‌گه‌ڵ ئه‌و ‏به‌رهه‌مانه‌دا. هه‌روه‌ک چۆن ده‌وڵه‌مه‌ندێک ده‌بێته‌ کڕێارێکی ‏باشتر له‌لای خاوه‌ن پیشه‌کان و له‌ هه‌ژارێک بره‌وی ‏زیاتره‌، وڵاتانی ده‌وڵه‌مه‌ندیش ‏به‌ هه‌مان شێوه‌ن. ‏

 
  1. This article is just what i need, thank you.

بیروڕا

Bad Behavior has blocked 808 access attempts in the last 7 days.