کۆیلەکردنی ئافرەت

♦ مارى وڵستنکرافت‏

2010-09-29

من وه‌ک ئه‌وه‌ى تۆ یاسادارێژه‌ریت له‌گه‌ڵت ده‌دوێم، بیهێنه‌ پێش چاوت کاتێک پیاوان ‏‏تێبکۆشن له‌ پێناوى سه‌ربه‌ستى خۆیاندا و رێگه‌یان پێبدرێت خۆیان بڕیاربده‌ن ‏له‌باره‌ى به‌ختیاریى ‏خۆدى خۆیانه‌وه‌، ئایا ناشیاو و ناڕه‌وا نابێت ئافره‌ت به‌کۆیله ‏‏‌بکرێت، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌ ته‌واوه‌تیش ‏باوه‌ڕت به‌وه‌ هه‌بێت که‌ تۆ به‌شێوه‌یه‌ک ‏ره‌فتارت کردوه‌ که‌ باشترین هه‌وڵتداوه‌ بۆ بره‌ودان به‌ ‏به‌ختیارى ئه‌وان؟

کێ پیاوى کرده‌ تاقه‌ دادوه‌ر، له‌کاتێکدا ئافره‌ت شه‌ریکه‌ به‌شییه‌تى له‌ ژیریدا؟…

ده‌با هێزى ملپێکه‌چکردن له‌کۆمه‌ڵگادا نه‌مێنێت و یاساى باوى هێزى ئامێزان ‏باڵاده‌ست بێت، ‏ئه‌وکات ره‌گه‌زه‌کان شوێنى شیاوى خۆیان ده‌بێت.‏

له‌ ئێستاشدا که‌ یاساى گونجاوتر هاوڵاتییه‌کانت رێکه‌ده‌خه‌ن، هاوسه‌رگیرى ده‌بێته‌ ‏شتێکى پیرۆز: ‏پیاوه‌ لاوه‌کانت ده‌توانن ژنه‌کانیان له‌سه‌ر بنه‌ماى سۆزدارى ‏هه‌ڵبژێرن، و عا‌شقه‌کانتان واده‌که‌ن ‏خۆشه‌ویستى ببێته‌ هۆى ریشه‌کێشکردنى ‏پڕوپوچى …‏

ئه‌و ئارگیومێنته‌ى که‌ تایبه‌ته‌ به‌ هێشتنه‌وه‌ى کۆیله‌یه‌تى ره‌گه‌ز، به‌سه‌ر پیاودا ‏ده‌شکێته‌وه‌.‏

زۆرینه‌ هه‌میشه‌ ژێرده‌سته‌ى که‌مینه‌ بووه‌. ئه‌و جانه‌وه‌رانه‌شى که‌ به‌ ده‌گمه‌ن ‏حوکمى باشیان کردوه‌ ‏له‌باره‌ى پڕباشیى مرۆڤه‌وه‌، بونه‌ مایه‌ى سه‌رکوتکردنى ‏هه‌زاران له‌ هاوه‌ڵه‌کانیان. بۆچى ‏پیاوانى خاوه‌ن بیروڕاى باڵا ملکه‌چى ئه‌م جۆره‌ له‌ ‏سوکایه‌تکردن بوون؟

ئایا شتێکى زانراو نییه‌ که‌ پاشاکان به‌شێوه‌یه‌کى گشتى پایه‌نزمترن له‌روى توانا و ‏چاکه‌وه‌ به‌به‌راورد ‏له‌گه‌ڵ پیاوه‌ ئاساییه‌کانى ناو کۆمه‌ڵگا*، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌ ‏ئێستا و رابردوشدا به‌ جۆرێک له‌ پیرۆزى ‏و  پایه‌به‌رزى مامه‌ڵه‌کراون، ئایا ئه‌مه‌ ‏سوکایه‌تیکردن نیه‌ به‌ هزر؟ ‏

چین تاقه‌ وڵات نیه‌ که‌ تێیدا مرۆڤێکى زیندوو کراوه‌ به‌ خودا. پیاوان ملکه‌چى هێزى ‏پایه‌به‌رزبوون له‌ ‏پێناوى چێژوه‌رگرتن له‌ چێژه‌ بێسزاکانى هه‌نوکه‌. ژنانیش هه‌مان ‏شتیان کردوه‌،  به‌و پێیه‌ش ناکرێت ‏بسه‌لمێنرێت که‌ ژنان به‌شێوه‌یه‌کى بنه‌ڕه‌تى ‏پله‌نزمترین له‌ پیاو له‌به‌ر ئه‌وه‌ى هه‌میشه‌ کۆیله‌بوون.‏

هێزى دڵڕه‌ق تائێستاش حوکمى جیهانى کردوه‌، و راستى ئه‌وه‌ى که‌ زانستى ‏سیاسى له‌ قۆناغى ‏ساواییدایه‌ له‌وه‌دا ده‌رده‌که‌وێت که‌ فه‌یله‌سوفه‌کان له‌ هه‌وڵى ‏ئه‌وه‌دان ئه‌و زانینانه‌ ببه‌خشن که‌ زۆر ‏پێویستن بۆ مرۆڤ که‌ ئه‌و جیاکارییه‌ ‏دیاریده‌کات.‏

واچاکه‌ زیاتر درێژه‌ به‌م ئارگیومێنته‌ نه‌ده‌م زیاتر له‌وه‌ى که‌ ده‌رئه‌نجامێکى ئاشکرا ‏بچه‌سپێنم، ‏ئه‌ویش ئه‌و کاته‌ى سیاسه‌تى دروست ئازادى په‌خش ده‌کات، ‏مرۆڤایه‌تی، به‌ ژنانیشه‌وه‌، داناتر و پڕ ‏چاکه‌تر ده‌بن….‏

ئافره‌ت، به‌هه‌مان شێوه‌ى پیاو، لاواز و خۆشگوزه‌ران ده‌بن له‌ئه‌نجامى ئه‌و چێژه‌ ‏هێورکه‌ره‌وانه‌ى له‌ ‏ئه‌نجامى سه‌روه‌ت و سامانه‌وه‌ ده‌که‌ونه‌وه‌. له‌سه‌روو ‏ئه‌مانه‌شه‌وه‌، ئه‌وان ده‌کرێنه‌ کۆیله‌ى خۆیان، و ‏به‌وه‌ش دڵى خۆیان خۆش ده‌که‌ن که‌ ‏ره‌نگه‌ پیاو ژیریى خۆیان پێببه‌خشێت تاوه‌کو هه‌نگاوه‌ ‏تێکه‌ڵوپێکه‌ڵه‌کانیان ‏راستبکاته‌وه‌. یاخود ئه‌گه‌ر ته‌ماحى زیاتریان هه‌بێت، ده‌توانن ‏سه‌رکوتکه‌ره‌کانیان ‏بخه‌نه‌ ژێر ده‌ستى خۆیان له‌ڕێگه‌ى فرتوفێڵه‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ى به‌بى ماف هیچ ‏‏ئه‌رکێکى سه‌پێنراویش ناکرێت بونى هه‌بێت.‏

ئه‌و یاسایانه‌ى که‌ تایبه‌تن به‌ ژنان، که‌ مه‌به‌ستمه‌ له‌ به‌شێکى دیکه‌دا به‌ درێژى ‏باسیان بکه‌م، ‏یه‌که‌یه‌کى بێمانا له‌ نێوان پیاو و ژنه‌که‌یدا دروستده‌کات، پاشان، له‌ ‏رێگه‌ى گۆڕینێکى ئاسانه‌وه‌ ‏پیاوه‌که‌ ده‌کات به‌ به‌رپرسیار و ژنه‌ش بچوکده‌کرێته‌وه‌ بۆ ‏که‌سێکى پڕوپووچ و بێبایه‌خ…‏

راستییه‌کى تاڵه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌مه‌ ده‌رئه‌نجامى شکۆمه‌ندى ‏شارستانیه‌ته‌! رێزدارترین ‏ئافره‌ت سه‌رکوتکراوترینه‌. هه‌تاوه‌کو تێگه‌یشتنێکیشیان ‏نه‌بیت که‌ زۆر باڵاتربێت له‌ تێگه‌یشتنى باو، ‏له‌ هه‌ردوو ره‌گه‌زه‌که‌، ده‌رئه‌نجام له‌وه‌ى ‏که‌ وه‌ک بونه‌وه‌رى بێقیمه‌ت مامه‌ڵه‌یان ده‌کرێت خۆیان ‏بێقیمه‌ت ده‌بن.‏

چه‌ندێک ژن به‌و شێوه‌یه‌ ژیانیان به‌فیڕۆ داوه‌ و کردویانه‌ته‌ نێچیرى ناره‌زایی. که‌ ده‌کرا ‏ببونایه‌ته‌ ‏پیشه‌وه‌رى وه‌ک پزیشک، یان کیڵگه‌یه‌کیان به‌ڕێوه‌ ببردایه‌، یان دوکانێک، ‏یان به‌ قنجوقیتى ‏رابوه‌ستانایه‌، به‌پشتیوانى پیشه‌که‌یان، له‌برى ئه‌وه‌ى سه‌ریان ‏زیاتر نوقومى شه‌ونمى هه‌ستیارى ‏بکه‌ن. که‌ ده‌بێته‌ مایه‌ى به‌کاربردن و فه‌وتاندنى ‏ئه‌و جوانییه‌ى که‌ له‌ سه‌ره‌تادا بریقه‌ى پێبه‌خشیبوون. ‏نه‌خێر، گومانم له‌وه‌ هه‌یه‌ ‏به‌زه‌یى و خۆشه‌ویستى هێنده‌ هاوه‌ڵى یه‌کتر بن هه‌ر وه‌ک شیعر به‌خه‌یاڵ ‏وێناى ‏ده‌کات. له‌به‌رئه‌وه‌ى زۆر به‌ ده‌گمه‌ن سوزم بینیوه‌ که‌ هه‌ڵقوڵاوى ناخى مێیینه‌ ‏بێده‌سته‌ڵاته‌کان ‏بێت. مه‌گه‌ر ئه‌و شاعیرانه‌ عادیل بوبێتن، ئه‌وکات، ره‌نگه‌، به‌زه‌یى ‏ده‌ستکردێکى ناسکى خۆشه‌وێتى ‏بێت یاخود هێماى شه‌هوه‌ت.‏

کێ له‌و ئافره‌ته‌ به‌ڕێزتره‌ که‌ خۆى نانى خۆى په‌یداده‌کات له‌رێگه‌ى راپه‌ڕاندنى ‏ئه‌رکه‌کانییه‌وه‌، له‌و ‏جوانییه‌شى که‌ زیاترینى به‌ده‌ستهێناوه‌! وتم جوانى؟ چه‌نده‌ ‏هه‌ستیارم به‌رامبه‌ر به‌ جوانى شیرینى ‏ئاکاریی، یان ئه‌و موڵکه‌ هارمۆنییه‌ى که‌ ‏هاوسه‌نگى سۆزى مێشکێکى رێکوپێک ده‌کات، کاتێک ئه‌و ‏به‌راورده‌ ده‌که‌ن، ‏روخسارم سورهه‌ڵده‌گه‌ڕێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ئاخ بۆ ئه‌وه‌ هه‌ڵده‌کێشم کاتێک ‏‏بیرده‌که‌مه‌وه‌ چه‌ند که‌من ئه‌و ئافره‌تانه‌ى هه‌وڵى ئه‌وه‌ده‌ده‌ن ئه‌م جۆره‌ له‌ رێز ‏به‌ده‌ستبهێنن به‌ ‏دورکه‌وتنه‌وه‌یان له‌و تێوه‌گلانه‌ له‌ سوڕى له‌زه‌ت. یاخود ئه‌و ‏ناکاراییه‌ى که‌ ده‌بێته‌ مایه‌ى ‏ده‌به‌نگکردنى ئه‌و جۆره‌ باشه‌ى ئافره‌تان که‌ ده‌که‌ونه‌ ‏ناوى.‏

شانازن به‌ لاوازییان، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، پێویسته‌ هه‌میشه‌ پارێزراوبن، پاسه‌وانى ‏بکرێن له‌ بایه‌خدان ‏و هه‌موو ئه‌و پیشه‌ ره‌قانه‌ى که‌ که‌رامه‌ت ده‌به‌خشنه‌ مێشک. ‏ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ش ده‌سته‌ڵاتى مه‌زنى قه‌ده‌ر ‏بێت، ئه‌گه‌ر بێت خۆیان بێبایه‌خ و بێبه‌ها ‏بکه‌ن، به‌شێوه‌یه‌کى جوان ژیان به‌فێڕۆ بده‌ن، با ‏چاوه‌ڕوانى ئه‌وه‌ش نه‌که‌ن به‌هایان ‏بۆ دابنرێت کاتێک جوانییه‌که‌یان ده‌ڕه‌وێته‌وه‌. چونکه‌ ئه‌وه‌ ‏قه‌ده‌رى قه‌شه‌نگترین گوڵه‌ ‏که‌ خۆشده‌ویسترێت پاشان ده‌کرێت به‌ چه‌ندین پارچه‌وه‌ به‌و ده‌سته‌ ‏بێباکه‌ى که‌ ‏لێیکردۆته‌وه‌.‏

به‌ هه‌وڵى چاکه‌کردن و یارمه‌تیدانه‌وه‌، ئایا خوازیارم به‌چه‌ند رێگاى دیکه‌ ئه‌م ‏راستییه‌ بگه‌یه‌نمه‌ ‏ره‌گه‌زه‌که‌م. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا مه‌ترسى ئه‌وه‌م هه‌یه‌ گوێنه‌گرن ‏له‌و راستییه‌ى که‌ ئه‌زمونى ئازیز بۆ ‏چه‌ندیدینى عه‌زاب چێژى هێناوه‌….‏

به‌ڕاى من ئه‌و نوسه‌رانه‌ به‌شێوه‌یه‌کى تایبه‌ت به‌سودن که‌ واده‌که‌ن پیاو هه‌ست به‌ ‏پیاو بکات، به‌ ‏سه‌ربه‌خۆیى له‌و پێگه‌یه‌ى که‌ هه‌یه‌تى، یاخود په‌رده‌ى هه‌ست و ‏سۆزه‌ ده‌ستکرده‌کان. ‏

ئه‌وکات به‌ ویستى خۆم و به‌دڵخۆشییه‌وه‌ وا له‌ پیاوه‌ مه‌عقوله‌کان ده‌که‌م بڕوابهێنن ‏به‌ گرنگى ‏هه‌ندێک له‌ سه‌رنجه‌کانم. هه‌روه‌ها داواشیان لێده‌که‌م که‌ به‌بى عاتیفه‌ ‏سه‌رجه‌مى سه‌رنجه‌کانم ‏هه‌ڵبسه‌نگێنن. ئه‌و کات په‌نا بۆ تێگه‌یشتنیان ده‌به‌م. ‏پاشان، وه‌ک هاوبونه‌وه‌رێک، به‌ناوى ‏ره‌گه‌زه‌که‌مه‌وه‌، دان به‌وه‌دا ده‌نێم که‌ هه‌ندێک ‏مه‌یلم هه‌یه‌ بۆ ناخ و دڵیان.‏

ئه‌وکات داوایان لێده‌که‌م که‌ هاوکاربن له‌ رزگارکردنى هاوه‌ڵه‌کانیاندا، وایان لێبکه‌ن ‏ببنه‌ پشتیوان ‏بۆیان! ‏

ئه‌گه‌ر بێتو پیاوان ته‌نها به‌خشندانه‌ کۆتوبه‌نده‌کانمان تێبشکێنن، و رازیبن له‌ ‏هاوه‌ڵیکردنێکى ‏عه‌قڵانیانه‌ له‌برى ملکه‌چییه‌کى کۆیله‌ییانه‌. ئه‌و کات ئێمه‌ کچى ‏پڕسه‌رنجتر و خوشکى پڕسۆزتر و ‏هاوسه‌رى دڵسۆزتر و دایکانى مه‌عقولتر ده‌بین. ‏به‌ کورتییه‌که‌ى، هاوڵاتى باشتر ده‌بین.‏

ئه‌وکات پێویسته‌ له‌سه‌رمان به‌ سوزێکى راسته‌قینه‌وه‌ خۆشمانبوێن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ‏فێرده‌بین رێزى ‏خۆمان بگرین. هه‌روه‌ها ئارامى بیر و ده‌رونى پیاوێکى شایسته‌ ‏ناژاکێنرێت به‌هۆى ته‌مبه‌ڵى و ‏بێبه‌رهه‌مى ژنه‌که‌یه‌وه‌. ئه‌و کات کۆرپه‌کانیش ناکه‌ونه‌ ‏باوه‌شى غه‌ریبه‌وه‌، پاش ئه‌وه‌ى که‌ هه‌رگیز ‏ئه‌و سۆزه‌یان له‌باوه‌شى دایکیاندا ‏نه‌دۆزیوه‌ته‌وه‌.‏

‏* بیروڕایه‌کى باو هه‌یه‌ که‌ زۆربه‌ى پاشاکان له‌ مێژوودا که‌سانى هه‌ره‌دانا و ‏شاره‌زاى کۆمه‌ڵگا نه‌بوون و به‌ڵکو به‌هۆى خێرانه‌وه‌ ئه‌و پۆسته‌یان بۆماوه‌ته‌وه‌ نه‌ک ‏هه‌وڵو کۆشیى ‏خۆیان.‏

 

بیروڕا

Bad Behavior has blocked 808 access attempts in the last 7 days.