نوێنه‌رایه‌تیکردنی رێژه‌یی دیموکراسییه‌تی سه‌رنه‌که‌وتوو به‌رهه‌م ده‌هێنێت

♦ جۆن بیزل ئه‌تلی

2010-09-29

زۆربه‌ی سیسته‌مه‌ دیموکراسییه‌کانی جیهانی سێ نه‌یانتوانی خۆشگوزه‌رانی گه‌وره‌ ‏بهێننه‌ دی. هه‌ندێک له‌و سیسته‌مه‌ دیموکراتانه‌ به‌ گه‌نده‌ڵی و سه‌رنه‌که‌وتن و ‏بێسه‌روبه‌ری و که‌متوانایی له‌ کۆنتڕۆڵکردنی تاواندا، ده‌ناسرێنه‌وه‌. یاخود به‌ ‏بێتواناییان له‌ راپه‌ڕٍاندنی ساده‌ترین ئه‌رکی کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی.‏

له‌گه‌ڵ دانانی ده‌ستوری عێراق له‌لایه‌ن واشنتۆنه‌وه‌ و فشارخستنه‌ سه‌ر سه‌رکرده‌ ‏عه‌ره‌به‌کان به‌مه‌به‌ستی ئه‌نجامدانی گۆڕان، ده‌توانین هه‌ندێک له‌و هۆکارانه‌ ‏شیبکه‌ینه‌وه‌ که‌ ده‌بێته‌ مایه‌ی ئه‌وه‌ی هه‌ندێک له‌و دیموکراسیه‌تانه‌ له‌هه‌ندێکی ‏تریان باشتر کاربکه‌ن.‏

رێساکانی گه‌شه‌ی ئابوری و فه‌رمانڕوایی کارا ته‌واو سه‌قامگیر و ناسراون، به‌ڵام ‏زه‌حمه‌ته‌ تێبگه‌ین له‌وه‌ی بۆچی له‌لایه‌ن زۆربه‌ی کۆمه‌ڵگاکانه‌وه‌ فه‌رامۆشده‌کرێن.‏
هۆکاری سه‌رنه‌که‌وتنیان زۆر جار ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ رۆشنبیری ئه‌و کۆمه‌ڵگایانه‌ یاخود ‏ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ گه‌نده‌ڵی. به‌ڵام به‌ڵا گشتییه‌که‌ له‌ بونیاده‌ سیاسییه‌که‌یدایه‌، ‏به‌نزیکه‌یی زۆربه‌یان له‌سه‌ر بنه‌مای نوێنه‌رایه‌تیکردنی رێژه‌یی به‌ندن.‏

بۆ ئه‌وه‌ی له‌ مانای نوێنه‌رایه‌تیکردنی رێژه‌یی تێبگه‌یت، پێویسته‌ ئه‌وه‌ بێنیته‌ ‏پێش چاوت “په‌رله‌مان” له‌ چوار پارت پێکهاتوه‌ که‌ یه‌کێکیان پارتی ‏پارێزگاره‌کانه‌، یه‌کێک هی سۆشیالیسته‌کان، سێهه‌میان پارتی چه‌پی رادیکاڵه‌ (یان ‏پارتێکی ئاینی که‌ له‌ زۆر وڵات هه‌یه‌)، چواره‌میش پارتی سه‌وزه‌. سێهه‌م و چواره‌م ‏هه‌ره‌یه‌که‌یان له‌سه‌دا پێنجی کورسییه‌کانی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌.‏

بیهێنه‌ پێشچاوت هه‌ریه‌که‌ له‌و پارتانه‌ که‌سانی به‌ته‌مه‌ن به‌ڕیوه‌یان ده‌به‌ن که‌ ‏ساڵانێکه‌ له‌و جێگه‌یه‌دان. ئه‌و کات هیچ بیرێکی نوێی له‌ گۆڕێ نابێت. ناکۆکییه‌ ‏سیاسییه‌کانیش به‌و ده‌نگانه‌ یه‌کلا ده‌بنه‌وه‌ که‌ ساغنه‌بونه‌ته‌وه‌، له‌ رادیکاڵه‌کان یان ‏پارتی سه‌وز. ئه‌وروپای خۆرهه‌ڵات و ئه‌مه‌ریکای لاتین، ئاڵوده‌ی ئه‌م جۆره‌ له‌ ‏سیسته‌می فه‌رمانڕه‌وایی بوون، که‌ زۆربه‌ی جار ژماره‌ی پارته‌ بچوکه‌کان زیاتره‌. و ‏هه‌ر پارتێک بتوانێت لانی که‌م له‌سه‌دا پێنجی ده‌نگه‌کان به‌ده‌ست بهێنێت، نوێنه‌ری ‏ده‌بێت له‌ په‌رله‌مان.‏

مه‌سه‌له‌که‌ زیاتر ناله‌بارده‌بێت به‌وه‌ی که‌ هه‌ریه‌ک له‌و پارتانه‌ له‌سه‌ر ئاستی ‏سه‌رتاپای وڵات دێنه‌ مه‌یدان و به‌و پێیه‌ش ده‌ستنیشانکردنی کاندیده‌کانیان ‏ده‌که‌وێته‌ ژێر کۆنتڕۆڵی میکانیزمی کاری پارته‌که‌یه‌وه‌. ئه‌مه‌ش زۆرجار رێده‌که‌وێت ‏که‌ پیاوه‌ قه‌دیمه‌کان که‌ خۆیان به‌ خاوه‌ن فه‌زل ده‌زانن و هیچیان بیرناچێته‌وه‌.‏

به‌م شێوه‌یه‌ پیاوه‌ قه‌دیمه‌كان ناوی خۆیان ده‌خه‌نه‌ سه‌ری سه‌ره‌وه‌ی لیسته‌کان و ‏ئه‌وانه‌شی که‌ ته‌مه‌نیان که‌متر ده‌که‌وه‌نه‌ بنه‌وه‌ی لیسته‌که‌، ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر ‏سه‌رۆکه‌کانیان له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ره‌زامه‌ندبن له‌سه‌ر به‌شداریپێکردنیان. و ئه‌گه‌ر هات ‏و پارته‌که‌ 40 کورسی برده‌وه‌ له‌ په‌رله‌مان، ئه‌و کاندیدانه‌ داده‌نرێن که‌ ناویان ‏له‌سه‌ری سه‌ره‌وه‌ی لیسته‌که‌وه‌یه‌.‏

ئه‌مه‌ش سیسته‌مێکه‌ سیاسه‌تمه‌داره‌ کۆنه‌کان که‌یفیان پێًیدێت، ئه‌وانه‌ زۆر به‌ ‏ده‌گمه‌ن کورسییه‌کانیان له‌ ده‌ستده‌ده‌ن. ریفۆرمیسته‌کانیش به‌هه‌مان شێوه‌ (که‌ ‏زۆرجار به‌وه‌ ناسراون که‌ حه‌زیان به‌ هه‌رانانه‌وه‌یه‌) ده‌توانرێت دوربخرێنه‌وه‌ به‌وه‌ی ‏که‌ ناویان نه‌خرێته‌ لیسته‌کانه‌وه‌ یان بخرێته‌ خواری خواره‌وه‌ی لیسته‌کان.‏

به‌و پێیه‌ش گه‌نده‌ڵی شوێنی خۆی ده‌گرێت و پارێزراویش ده‌بێت چونکه‌ ده‌نگده‌ران ‏ناتوانن تاکه‌ نوێنه‌ره‌کان وه‌لابنێن. و هه‌ر که‌ پارته‌که‌ له‌ سه‌دا پێنجی ده‌نگه‌کانی ‏به‌ده‌ستهێنا، ئه‌وا ئه‌و پیرانه‌ی که‌ به‌شی سه‌ره‌وه‌ی لیسته‌که‌یان داگیرکردوه‌ هه‌میشه‌ ‏کورسیان ده‌بێت له‌ په‌رله‌مان و هه‌ر ئه‌وانیش ده‌ستنیشانی ئه‌وه‌ ده‌که‌ن کێ له‌گه‌ڵیان ‏ده‌بێت له‌ لیسته‌که‌ی خۆیان. ‏

له‌ سیسته‌می فه‌رمانڕه‌وایی نوێنه‌رایه‌تیدا، دوا به‌دوای ئه‌وه‌ ده‌نگدانی ‏هاوپه‌یمانییه‌ براوه‌کان دێت بۆ یه‌کێک له‌ به‌ته‌مه‌نترینی سه‌رکرده‌کانیان تا ببێته‌ ‏سه‌ره‌ک وه‌زیران.‏

به‌ڵام له‌ سیسته‌می ئه‌مه‌ریکی و ئینگلیزیدا، هه‌ر ئه‌ندامێک له‌ ده‌سته‌ی یاسادانان ‏نوێنه‌ری ناوچه‌یه‌کی جوگرافی دیاریکراوه‌، و ده‌کرێت له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانی داهاتوودا ‏ده‌نگی پێنه‌درێت و کاندیده‌ نوێیه‌کان ده‌توانن رکابه‌ری خاوه‌ن کورسییه‌ به‌هێزه‌کای ‏ناو ئه‌نجومه‌ن بکه‌ن.‏

و له‌ سیستمی نوێنه‌رایه‌تی رێژه‌ییدا، ئه‌وانه‌ی نوێنه‌رایه‌تی سه‌رجه‌م گه‌ل ده‌که‌ن ‏یان به‌شی گه‌وره‌ی، ئه‌وانه‌ نوێنه‌رایه‌تی هه‌مووان و له‌ هه‌مانکاتیشدا که‌س ناکه‌ن. ‏بۆیه‌ ده‌توانن له‌ مه‌سه‌له‌ گشتییه‌کان بدوێن و زۆر ده‌گمه‌نیش رووده‌دات که‌ ‏ده‌نگه‌کانیان بخوات بۆ ده‌نگدان و سیاسه‌ت و ده‌رئه‌نجامی تایبه‌ت.‏

ڤێنزوێلا نمونه‌یه‌کی به‌رچاوه‌ له‌م روه‌وه‌، و به‌ نمونه‌یه‌ک داده‌نرێت بۆ فه‌رمانڕه‌وایی ‏له‌ ئه‌مه‌ریکای لاتیندا. له‌ هه‌فتاکان بۆ نه‌وه‌ده‌کانی سه‌ده‌ی رابردوو، ده‌بینین که‌ ‏کارلۆس ئه‌ندرییه‌ پێرس و رافائێل کالدێرا هه‌ریه‌که‌یان دوو جار پۆستی سه‌ره‌ک ‏کۆماریان بردۆته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌نگده‌ران هیچ هه‌ڵبژارده‌یه‌کی دیکه‌یان نه‌بوو: ‏ره‌تکردنه‌وه‌ی یه‌کێکیان مانای بردنه‌وه‌ی ئه‌وی دیکه‌یانه‌.‏

له‌هه‌وڵی بێهوده‌یاندا بۆ ده‌ربازبوون له‌ پارته‌ گه‌نده‌ڵه‌، نه‌شیاوه‌، چه‌قبه‌ستوه‌، ‏کۆنه‌کان، ده‌نگیاندا به‌ ئایدۆلۆجیستی چه‌پ و سه‌رۆکی ئێستا هۆگۆ شاڤێز. ‏ڤلادیمێر چیلمنسکی سه‌رۆکی پێشووی ژوری بازرگانی ڤێنزوێلا له‌ وتارێکیدا که‌ له‌ ‏رۆژنامه‌ی وۆڵ ستریت جۆرنالدا بڵاوێکردۆته‌وه‌ مه‌سه‌له‌که‌ به‌م جۆره‌ وه‌سفده‌کات:‏

‏”ئاستی گوزه‌ران بۆ ماوه‌یه‌کی درێژ له‌ داته‌پیندابوو، و پرۆسه‌ی دیموکراسییه‌تیش ‏ته‌نها له‌ خزمه‌تی سیاسه‌تمه‌داران و دۆسته‌کانیاندابوو. و هه‌ردوو پارتی سۆشیال ‏دیموکراته‌کان و سۆشیال مه‌سیحییه‌کان که‌ له‌ سالًَی 1958 وه‌ یه‌ک له‌ دوای یه‌ک ‏ده‌سه‌ڵاتیان به‌ده‌سته‌وه‌بوه‌، جیاوازی زۆریان نه‌بووه‌. هه‌ردووکیان سۆشیالیزم و ‏ئازادی سیاسییان فه‌راهه‌مکردوه‌.
سیاسه‌ته‌کانیان به‌رده‌وام به‌ئاراسته‌ی هه‌ژاران ‏بووه‌ به‌ڵام به‌رده‌وام بێبه‌رهه‌مبووه‌. و موڵکایه‌تی تایبه‌ت و گرێبه‌ستنه‌ تایبه‌ته‌کان ‏هیچ جێگایه‌کیان له‌ یاساکانیاندا نه‌بووه‌. و یه‌ک له‌سه‌ر سێی ئه‌و کرێکارانه‌ی که‌ ‏ئاماده‌باشی کارکردنیان تێدابوو، له‌ ئابوری ره‌سمی وڵاته‌که‌دا کاریان ‏ده‌ستنه‌ده‌که‌وت.”‏

حکومه‌تی ئیسرائیل یه‌کێکی تره‌ له‌ نمونه‌کانی نوێنه‌رایه‌تی رێژه‌یی له‌سه‌ر ئاستی ‏وڵات. هه‌موو پارتێک ده‌توانێت کورسی له‌ کنێست (ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی ‏ئیسرائیل) به‌ده‌ستبهێنێت ئه‌گه‌ر بێتوو یه‌ک و نیو له‌ سه‌دای ده‌نگه‌کانی ‏به‌ده‌ستبهێنێت له‌سه‌ر ئاستی سه‌رتاپای وڵات، واته‌ 55 هه‌زار ده‌نگ.‏

سیسته‌مه‌که‌ هێزێکی گه‌وره‌ ده‌داته‌ پارته‌ ئاینییه‌کان (که‌ ئه‌وانیش که‌مینه‌یه‌کی ‏سنوردارن) و له‌ سه‌دا بیستی ده‌نگه‌کان به‌ده‌ست ده‌هێنن. و به‌و پێیه‌ش که‌ ئه‌و ‏پارتانه‌ له‌ نێوه‌ندان، که‌ ده‌کرێت هاوپه‌یمانی له‌گه‌ڵ پارتی لیکۆد یان پارتی ‏کرێکاران ببه‌ستن بۆ دروستکردنی حکومه‌ت، هێزێکی سیاسی هێنده‌ گه‌وره‌یان هه‌یه‌ ‏تا ئه‌و راده‌یه‌ی که‌ له‌ خومه‌تی سه‌ربازی ده‌بوردرێن، و زۆربه‌شیان کار ناکه‌ن و ‏باجیش ناده‌ن.‏

که‌من ئه‌و وڵاتانه‌ی که‌ سیسته‌می نوێنه‌رایه‌تیکردنی رێژه‌یی به‌ شێوه‌یه‌کی باش ‏کاریان تێدا ده‌کات، وه‌ک وڵاتانی سکه‌نده‌ناڤی، و به‌م دواییانه‌ش سلۆڤاکیا و ‏ئیسپانیا. به‌ڵام ’ئه‌وه‌ش هه‌یه‌ که‌ ئه‌م ده‌وڵه‌تانه‌ هه‌مه‌ ره‌گه‌زن و بچوکن و ‏ديمؤکراسیه‌تیش تێایاندا نوێن و سه‌رکرده‌ی لاویان هه‌یه‌ و په‌رله‌مانه‌کانیشیان ‏نه‌گه‌یشتونه‌ته‌ ئه‌و راده‌یه‌ له‌ ئیفلیجی که‌ حکومه‌ته‌ نوێنه‌رایه‌تییه‌ کۆنه‌کان ‏به‌ده‌ستییه‌وه‌ ده‌ناڵێنن.‏

له‌هه‌مان کاتیشدا سه‌رنجی ئه‌وه‌ ده‌ده‌ین که‌ دیموکراسیه‌ته‌ سه‌رکه‌وتوه‌کانی ‏خۆرهه‌ڵاتی ئاسیا (و هیندستان) پشتنابه‌ستن به‌ نوێنه‌رایه‌تی رێژه‌یی. سه‌رباری ‏ئه‌وه‌ی هه‌ندێکیان سیسته‌مێکی تێکه‌ڵیان هه‌یه‌ که‌ تیایدا رێژه‌ی له‌سه‌دا 10 بۆ 20 ‏له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی یاسادانان به‌ شێوه‌ی نوێنه‌رایه‌تی رێژه‌یی ‏هه‌ڵده‌بژێًردریًًَن.‏

به‌ڵام له‌ په‌رله‌مانی روسیادا (دۆما)، نیوه‌ی ئه‌ندامه‌کانی به‌ سیسته‌می ‏نوێنه‌رایه‌تی ریێژه‌یی هه‌ڵده‌بژێردرێن. و له‌ مه‌کسیکیش له‌سه‌دا 40. و وڵاتی چیلیش ‏به‌ یه‌کێک له‌و وڵاته‌ زۆر که‌مانه‌ی ئه‌مه‌ریکای لاتین داده‌نرێت که‌ ئه‌م سیسته‌مه‌ ‏په‌یرٍِه‌و ناکه‌ن.‏

رۆس ریچاردسنی وه‌زیری پێشووی نیوزله‌ندا که‌ به‌ ئه‌ندازیاری ئازادی بازار و ‏فه‌رهه‌مکه‌ری خۆشگوزه‌رانی بۆ ئه‌و وڵاته‌ له‌ هه‌فتاکاندا داده‌نرێت، له‌ کۆنگره‌یه‌کدا ‏که‌ په‌یمانگای که‌یتۆ ساڵی رابردوو له‌ مۆسکۆ سازیکرد، وتی که‌ زۆربه‌ی ئه‌و ‏وڵاتانه‌ی که‌ “تێوه‌گلاون له‌ سیسته‌می نوێنه‌رایه‌تی رێژه‌ییه‌وه‌” خراپی جۆریی ‏سیاسه‌ته‌ گشتییه‌کانیان یه‌کێکه‌ له‌ خوسڵه‌ته‌کانیان.‏

و روبه‌ڕوی چه‌ندین گرفت ده‌بنه‌وه‌ له‌ گرتنه‌به‌ری چاکسازی سه‌رکه‌وتودا. و هه‌روه‌ها ‏ئه‌وروپای خۆرئاوای به‌ نمونه‌ هێنایه‌وه‌ که‌ که‌متوانیاییان ده‌رکه‌وت له‌ ‏چاکسازیکردن له‌ یاساکانی کارکردنه‌ چه‌قبه‌ستوه‌کان و سیسته‌مه‌ وه‌دورخه‌ره‌وه‌کانی ‏کاره‌ بازرگانییه‌کان و ده‌ستپێشخه‌ری (بێجگه‌ له‌ به‌ریتانیا).‏

هێرناندۆ دی سۆتۆی ئابوریناسی ناوداری وڵاتی پیرۆ، به‌هه‌مان شێوه‌ باسی له‌م ‏مه‌سه‌له‌یه‌ کردوه‌ له‌ کتێبه‌که‌یدا به‌ ناوی “رێگه‌ی دیکه‌” و بڕِوای وایه‌ که‌ ‏دیموکراسیه‌ت سه‌رکه‌وتن به‌ده‌ست ده‌هێنێت به‌ شێوه‌یه‌کی باشتر له‌ ده‌وڵه‌ته‌ ‏ئه‌نگلۆسه‌کسۆنییه‌کاندا چونکه‌ پشت به‌ سیسته‌می نوێنه‌رایه‌تی رێژه‌یی نابه‌ستن.‏

به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا که‌ وێلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان ئاگاداری ئه‌م وانه‌ جیهانییه‌یه‌ ‏له‌ زانستی یاساکانی هاووڵاتیبووندا، هێشتا ده‌بینین سیسته‌می نوێنه‌رایه‌تی ‏رێژه‌یی جێبه‌جێده‌کات له‌ ئه‌زمونی عێراقدا له‌ قۆناغی گۆڕاندا به‌ره‌و ‏دیموکراسیه‌ت.‏

ئه‌و سیسته‌مه‌ ناوچه‌کان ده‌ستیشانناکات هاوشێوه‌ی کۆنگرێسی ئه‌مه‌ریکی به‌گوێره‌ی ‏نوێنه‌رایه‌تی ناوچه‌یی که‌ ده‌سه‌ڵاتی یه‌کسان ده‌به‌خشێته‌ ویلایه‌ت و بازنه‌ ‏هه‌ڵبژاردنییه‌ بچوکه‌کان. و په‌یڕٍه‌وکردنی سیسته‌می دوو ئه‌نجوومه‌نی که‌ له‌ ‏ویڵایه‌ته‌ یه‌کگرتوه‌کان هه‌یه‌، ده‌یتوانی ببێته‌ چاره‌سه‌ر و زامنی مافی ‏که‌مایه‌تییه‌کانی وه‌ک کورد و سوننه‌ و مه‌سیحییه‌کان له‌ وڵاتێکدا که‌ زۆربه‌ی ‏دانیشتوانه‌که‌ی شیعه‌یه‌. ‏

ئه‌و کات مه‌ترسی ئه‌وه‌ی که‌ تیرۆریسته‌کان رێگه‌بگرن له‌ خه‌ڵکی له‌ به‌شداریکردنی ‏ده‌نگدان له‌ ناوچه‌ سوننه‌ نشینه‌کاندا، ده‌ڕه‌وییه‌وه‌ به‌وه‌ی که‌ هه‌ر ناوچه‌یه‌ک ‏نوێنه‌رێکی هه‌بوایه‌ له‌ په‌رله‌مان نماینده‌یی بکردایه‌. ئه‌و کات لاوازی رێژه‌ی ‏ده‌نگده‌ران نه‌ده‌بوه‌ مه‌سه‌له‌یه‌کی ئه‌وتۆ. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌ڵکانی هه‌موو ناوچه‌کان ‏له‌ هه‌موو بارێکدا نوێنه‌ریان ده‌بوو.‏

فرانک گلۆدیکی راڤه‌که‌ری ئه‌وروپی له‌ نامه‌یه‌کیدا بۆ سینتره‌ڵ یورۆپ ریڤیودا له‌ ‏ئایاری 2000دا نوسیویه‌تی و ده‌ڵێت:‏

نوێنه‌رایه‌تیکردنی رێژه‌یی مه‌ترسی خۆی هه‌یه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌ی که‌ ده‌ناڵێنن ‏به‌ده‌ست دابه‌شبونی ئیتنی و ئایدۆلۆجییه‌وه‌ و ئاینییه‌وه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پاڵ به‌ ‏خه‌ڵکه‌وه‌ ده‌نێت له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌و یاسا پێشوخت سه‌پاوانه‌ ده‌نگبده‌ن به‌بێ ئه‌وه‌ی ‏بزانن که‌ ئایا ئه‌م ده‌نگدانه‌ روخێنه‌ره‌ یاخود ئه‌گه‌ر بشزانن، هه‌ڵوێستیان ده‌بێت. ‏ته‌نانه‌ت ئه‌و رێژه‌ی له‌ سه‌دا پێنجه‌ش نابێته‌ به‌ربه‌ست له‌به‌رده‌م ئه‌م جۆره‌ له‌ ‏هه‌ڵبژاردن و کاریگه‌ری نێگه‌تیڤیان.”‏

بۆچی؟ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی کاتێک سیسته‌می نوێنه‌رایتی رێژه‌یی هه‌بێت، تۆ وایبۆده‌چیت ‏که‌ “ئه‌وانی دیکه‌” له‌سه‌ر بنه‌مای ئیتنی ده‌نگده‌ده‌ن، ئه‌مه‌ش مه‌ترسی بۆ تۆ ‏دروستده‌کات. تاقه‌ رێگه‌یه‌ک بۆ خۆپاراستن بریتیه‌ له‌ کردنی هه‌مان شت.”‏

سیسته‌می نوێنه‌رایه‌تی رێژه‌یی هه‌رگیز ناتوانێت ئه‌و هه‌موو قه‌وم و گروپه‌ جیاوازه‌ ‏به‌ شێوه‌یه‌کی کاریگه‌ر یه‌کبخات. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ و به‌ شێوه‌یه‌کی ‏حه‌تمی دایده‌تاشێت به‌لای توندره‌وی و ناسه‌قامگیری و ناکاریگه‌ریدا. خه‌ڵکی ‏ئه‌وه‌یان له‌بیرکردوه‌ که‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتوه‌کان له‌ سه‌ره‌تاوه‌ وڵاتێکی فره‌ نه‌ته‌وه‌ و ‏فره‌ ئاین بووه‌.‏

دیموکراتیه‌ته‌ ناسه‌رکه‌وتوه‌کان ده‌بنه‌ ژینگه‌ی نه‌مانی سه‌قامگیری و به‌ربڵاوبونی ‏به‌دبه‌ختی له‌ زۆربه‌ی ناوچه‌کانی جیهاندا. ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ مایه‌ی دروستبونی ‏مه‌ترسی له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئه‌مه‌ریکا و خۆشگوزه‌رانی له‌ جیهاندا. له‌گه‌ڵ ‏ئه‌وه‌شدا که‌ فاکته‌ری که‌لتوری دیکه‌ش هه‌یه‌، وه‌ک ئاراسته‌ی دڵسۆزی ته‌واوه‌تی بۆ ‏خێزان و هۆز له‌بری نه‌ته‌وه‌، که‌ ده‌وری کاریگه‌ر ده‌گێڕن.‏

ئه‌مه‌ریکا له‌ هه‌وڵیدا بۆ دامه‌زراندنی حکومه‌تگه‌لی هاوسه‌نگ و سه‌رکه‌وتوو له‌ ‏عێراق و له‌ جیهانی عه‌ره‌بی، پێویستی به‌وه‌ هه‌یه‌ ئه‌و جۆره‌ له‌ سیسته‌م ‏بره‌وپێبدات که‌ له‌ وڵاتانی دیکه‌ سه‌رکه‌وتنیان به‌ده‌ستهێناوه‌.‏

 

بیروڕا

Bad Behavior has blocked 808 access attempts in the last 7 days.