رولێ تەوەرى یى ئازادیا ئابوورى د سیستەمێ دیموکراسى دا

2012-06-10

ایان فاسکیز

 ئازادى یا ئابوورى جهەکێ تایبەت داگیر کەت دناڤبەرا ئازادیاندا – ژ ئابوورى ، ورامیارى ، ومەدەنى – وئەوا جڤاکى ئازاد رێز گرتنێ لێ دکەت . وئەوتنێ چ ئارمانجا دخودا پەیداناکەت ، بەلکو پالپشتى بو ئازادیێن دیتر بەرهەڤ دکەت . ودەمێ چ مەرەمێن کەسایەتى وگوهارتن و پاراستنا خویەتیا کەسایەتى نەیا ئارام بیت ، دێ یابزەحمەت بیت ئەم هزرکەین کا چەوا کریارا ئازادى یا رامیارى یان ئازادیێن مەدەنى دهێنە کرن ب شێوەکێ مەرەمى . دسالا 1962(میلتون فریدمان ) ى گوتیە ، ئەوێ وەرگرتى خەلاتێ نوبل و ئابووریێ داب ئەڤا داهاتى :

( بو دیروکێ ئێک بو چوون یا هەى دئەوا دەربارەى پەیوەندیێ دناڤبەرا ئازادى یا رامیارى و بازارێ ئازاد . ئەز چ نموونا دچ دەم یان جهەکێ دجڤان کیدا ب قەبارەکێ مەزن ژئازادى یا رامیارى هاتبیتە دیارکرن ، وپالپشتیێ ل چ سیستەمێن وەکهەف نەکریە بو بازارێ ئازاد ژبو رێکخستنا پارچا مەزن ژ چالاکیا وى یا ئابوورى ) وپالپشتیا روخاندنا پلاندانانا مەلبەندى دهێتە کرن ل مللەتێن پاشکەفتى ، وهەتا روخاندنا ئیشتراکیەتێ بخوە ، دماوێ هەر بیست سالێن دوماهیێ دا تیورا فریدمانى دیاربویە وهەڤپێچێ زێدەکرنا ئازادى یا ئابوورى بویە دگەل زێدەهیا ئازادى یا رامیارى ومەدەنى لدور جیهانێ ، هەروەسا هەردوو ئازادى یا گرنگیا خوە هەیە ددەمێ مللەت ژسیستەمێ دەستهلات دویر کەتى وبازارێن خوە ڤەکرین .

   ئازادى یا ئابوورى

   ئازادى یا ئابوورى ئارمانجەکا حەز لێکرى یە بخوە ، چونکە هندەک ژجاران پێکهاتا هەلبژاردێن بەرهەڤ بو کەس بەرفرەه دکەت وەک هەر وەسا وەک بەرهەمهێنەر . بەلێ رولێ هەرە مەزن ئەوێ ئازادى یا ئابوورى دچڤاکیدا دگێریت . زور جاران هەمى شیانا خوە ژگرنگیێ ددەت ، هەتا ژلایێ ئەوێن باوەرى ب هەژمارى یا رامیارى  ومافێن مروڤ و ئازادى یا کومڤەبون و ئایین و دەوربرین هەى .

بەلێ پالپشتیا سیستەمێ نەمەلبەندى ددروستکرنا بریارا ئابوورى پالپشتیا جڤاکا مەدەنى دکەت رێیا پەیداکرنا بیاڤێ رێکخراو تێدا بەرهەڤ ژهەمى جوران ، بێ ى پالپشتى لسەر مللەتى . ومملەتێ ئازادى یا ئابوورى لدەڤ هەى ، ئەو مللەتەکە کەرتێ تایبەت تێدا دکاریت پارەدانا رێڤەبەرێن جڤاکێ مەدەنى بکەت . وپاشان دانانا دپیر وپارتیێن رامیارى بێن بەرهنگار و پێگهاتەکا هەمە رەنگ ژکومپانیێن کارو ئامیرێن راگەهاندنا سەر بەخوە . کودێ مەزنتربیت دمللەتێن دەستهەلاتا ئابوورى تێدا یا دور پێچ بیت ددەستێن بیروکراتان رامیاریاندا .

ورزگار کرنا ئابووریێ ب سروشتێ خوە یادور پێچ کریە لسەر ژدەستدانا زالکرنا رامیاریا تەمام لسەر هاولاتیان . وئەڤە کارەکە حکومەتێن دەسەلات دەست پێکریە دگشت لایەنێن جیهانێ ب ئاشکراکرنا وێ دسەردەمێ جیهانگیریا نوکە دا . ودکتاتوریەت هەلوەسایە ب دانا بیاڤى بو دیموکراسیەتا ل مللەتێن بازارێن وێ رزگار بوین ل سەرەتایا سالێن شێست و حەفتێیا ژچەرخێ چویى، ودناڤبەرا واندا کوریا باشور وتایوان وتشیلى وئیندونیسیا . ودگەل هەلبژارتیا سەروک ( فسنتە فوکس) ى ل سالا (2000) ێ هاریکاریا رزگارکرنا بازارێن مەکسیکى ل سالێن نوتا ل چەرخێ چویى هاتیە کرن ددانانا سنورەکێ بو پتر ژ (70) سالا ژ حکومێ ئێک پارت ، پاریتا شورەشا رێڤەبەرى ، ئەوا نڤێسەر ( بیروڤى ماریو فارغاس لوسا) جارەکێ سالوخداى ب (دکتاتوریەتا تەمام) وئازادى یا ئابوورى هەبونا ژێدەرێن سەربخوە بەرهەڤ دکەت بو سامانێ ژبو هەڤسەنگیا هێزا دەستهەلاتا رامیارى وبو قەرەبوکرنا جڤاکێ هەژمارى .

ژبەر کو دەمێ مللەتى بانک و کومپانیێن سەخبێریێ و ڤەگوهاستنا سلکى وللا سلکى یان چاپەمنیا روژناما هەبیت یان زالکرنەکا زێدە هەبیت نەل یا گونجاى لسەر ، ئەڤجا یا زالگیرنابیت لسەر چالاکیا ئابوورى بتنێ بەلکو لسەر ئابوورى یا دەربرینێ ژى . وجیهان پێدڤى ماوەیەکێ درێژ بویە بەرى نڤیسەر (هیلیر بیلوک) بزانیت ودەمێ راستى گوتى ب ئاخفتنا وى ل سەرتایا چەرخێ بیستێ ( زالکرن لسەر بەرهەمئینانا سامانى ئەوە زالکرن لسەر ژیانا مروڤایەتى بخوە )

وهوسا ، ئەوا پارتا شیوعى یا چینى نوکە توش بوییێ . ئەوژى کو پێدڤیە لسەر چینێ ، پاراستن لسەر ئارامیا کومەلایەتى بهێتە کرن ، کو بەردەوامیا رزگار کرنا ئابوورى بهێتە کرن ئەوا پالپشتا دوو چەرخا کرى ژتێکرایێن وەرارا ئابوورى یا بەرز . بەلێ چاکسازیێن ئاراستەیى یێن بەرەڤ پالپشتا ئابوورى یا بازارێ ئازاد دچى . سەربەخویەکا مەزن ژمللەتى دایە سەدەها ملیون چینیا . وچینە کا ناڤەند داهێنایە کو زێدە داخوازیا ئازادى یا رامیارى دکەن ویا نوینەرکرى بیت دحکومەتێ دا . وهوسا پارتى دڤێت پاراستنێ ب دەستهەلاتا رامیارى بکەت بەلێ رزگار کرنا ئابوورى ڤێ ئارمانجێ خاردکەت ، دوى دەمیدا کو راوەستیان لسەر رزگار کرنا ئابووریێ دێ وەرارێ گڤێشیت وبیتە ئەگەرێ نە ئارامیێ . وهەمان دوخ وەکى ل چینێ وهەژمارەکا نەهژمارتى ژ باژێران ، هاندانا ئازادى یا ئابوورى یا هەژمارتى یا رامیارى دکەن ب رێیا گەشەپێدانا وەرارا ب رولێ خوە چینەکا ناڤەند بەرهەم دئینیت و هەولاتیێن پالپشتیەکا کێم لسەر مللەتى بکەن و پالپشتیا چەسپاندیێن سەربورى هەبونا ڤێ پەیوەندیێ دکەت . وپتر ڤەکولینێن سەربورى گشتیاتى لدور پەیوەندیێ دناڤبەرا دامەزرینەر ورامیاریێن ئابوورى دباژێرەتیدا ودناڤبەرا ئاستێ گەشەپێدانا وێ ئەوە راپورتا پەیمانگەها (فریزر) ێ کەنەدى بناڤێ ( ئازادى یا ئابوورى ل جیهانێ ) وراپورت لابورا (38) رەگەزێن سەرەکى دکەت ژ رەگەزێن ئازادى یا ئابوورى . دەست پێدکەت ب قەبارێ حکومەت وەزیرێ یا یاسایى تاکو رامیارى یا دراڤى وبازرگانى و (127) باژێراندا ل ژێر مامەیەکێ ڤەکێشیتە پتر ژ (30) سالان . وڤەکولینێ دیار کریە ب هەبونا پەیوەندیەکا موکوم دناڤبەرا ئازادى یا ئابوورى و دەولەمەندیا ئابوورى .

ئەڤجا ناڤەندا داهاتیێ کەسى دمللەتێن خودان ئابووریەکا زێدە ئازاد کو دگەهیتە (25) هزار و (62) دولار بەرواردى دگەل تێکرایێ داهاتى یێ کت دگەهیتە (2409) دولارا دمللەتێن خودان ئازادیەکا کێم. هەروسا ڤەکولینێ دیتیە کو ئابوریێن ئازاد ب لەزیەکا مەزن وەراردبن ژلەزییا وەرارا ئابوریێن کێم ئازادى . وتێکرایى وەرارێ بو تاکە کەسەکێ دهەر دەه سالێن دوماهیێ دا گەهشتیە 2.5 ژ سەدێ دیتر مللەتێن ئازاد دا . دهەمان دەمدا گەهشتیە 0.6 دمللەتێن کێم ئازادى دا .

وڤەکولینا فرێزەرى هەروەسا گەهشتیە وێ چەندێ کو پەیوەندیەکا موکوم دناڤبەرا ئازادى یا ئابوورى وگڤاشتنا ئاستێ هەژاریێ وپیڤەرێن دى یێن پێشکەفتنێ هەیە . وگرێدانەکا بەروڤاژى هەیە دناڤبەرا پیڤەرێ هەژاریێ ل جیهانێ ، ئەوا نەتەوەێن ئێکگرتى دەردکەت وپیڤەرێ فرێزەرى بێ ئازادى یا ئابوورى . ئەڤجا داهاتیێ هەژار (10) ژ سەدێ ژخەلکێ دمللەتێن ئازادى یا ئابوورى تێدا یازور ، ئەو ژى (6457) دولارن دوى دەمیدا کو (1185) دولارن دمللەتێن کێم ئازادى . وزێدەبارى ڤێ چەندێ ، ژیێ تاکە کەس و مللەتێن پولینکریدا لپەى بلندیا (20%)ژمللەتێن جیهانێ ژلایێ ئازادى یا ئابوورى ڤەکو دهێتە کوهارتى داکو ببیە (25) سال درێژتر ژژیێ تاکە کەس ژ مللەتێن جیهانى ئەوێن دهێنە بولنیکرن لپەى نزمیا (20%) ژمللەتان ژلایێ ئازادى یا ئابوورى ڤە . هەر وەسا گرێدان دناڤبەرا تێکرایا کێم یامرى یان ژزاروکان وتێکرایا کێم ژنەخویندەواران وکێم ژگەندەلیێ وشیان لسەر بدەستڤە ئینانا ئاڤێ یا پاقژ ، وزێدەکرنا ئازادى یا ئابوورى . وپیڤەرێ نەتەوێن ئێکگرتى بو وەرارا مروڤایەتى کوب گرێدانەکا پوزە تیڤ ب ئازادىیا ئابوورى یا بەرفرەه دهێتە گرێدان ژکارێن گرنک ئەوە کو گرێدانەکا پوزەتیڤ هەروەسا هەیە دناڤبەرا وێ ودناڤبەرا پیڤەرێ فریدوم هاوس  ى (فانیێ ئازادیێ ) بو ئازادیێن رامیارى و مەدەنى : ئەڤجا مللەتێن ئازادیەکا ئابوورى یا مەزن تێدا بیت ب رەڤ تر دجى ژئازادیێن دیتر . ویاراستى ئەوە کو وەرارا خویێ ئەوا چوتى ژدەمەکێ درێژوەر راوەستیایە لسەر هەبونا ژینگەهەکێ کو هاندنا پروژێن ئازاد بکەت وپاراستنا خویەتیا تایبەت . وب دەستڤەئینانا قورتالکرنا روژئاڤا ژهەژارى یا گشتى ل چەرخێ نوزدێ دژینگەهەکا وەکى ڤێدا ب رولێ خوە قەیرانا وەرارا ئابوورى یا نوى بخوڤە گرت . وهەتا بەرى ڤێ چەندێ ، شارەزایێن چینا بازرگانان ژ چوتیاران برێڤە بر ئینگلتەرا بو نوینەریا وێ ل پەرلەمانى ، کول چەرخێ هەڤدێ سەرکەفتیە ژنەهێلاانا هنارتیێن تاجا بەریتانى یاخوبخویى بو سامانى – ئانکو ب کورتى هاریکاریا پەیداکرنا جوتیارێن بازرگان ددانانا خویەتیا دستورى . ئەڤجا قەیدێت باوەریێ ئەوا لسەر دەستهەلاتا حکومەتێ زالکرى هاتیە دیار کرن ب مفایێن خویەتیێ ورێزێ یا یاسایێ ، و هەردوو فاتەرێن سەرەکى نە دگەهاندنا بریتانیا بەرزدا بو پلەیا هێزا ئابوورى و رامیارى یاسەرکەفتى ل جیهانێ . ودگەل وەرارا سامانێ بریتانیا یا بەرز ، هەلبەت بویە مللەتەکێ دیموکراسى . وگروڤێن نوى پالپشتیێ ل وى تێگەهێ دکرن ئەوى دبێژیت کو وەرار وئاستێن داهاتیێ بلند برێڤەدبەت یان ب کێمى هاریکارە ددیارکرن وجێگیرکرنا دیموکراسیێ دا . وهەردوو زانایێن رامیارى ( ادم برجیفورسکى وفرنا ندولیمونجى) ڤەکولینا بارودووخێن (135) مللەتان کریەدماوێ دناڤبەرا سالێن (1950) و (1990) ودیتى یە کو ( داهاتیێ کەسى ئامیرەکێ دروست دکەت کو دروست بیت ب ئارامکرنا دیموکراسیەتێ ) ئەڤجا دیتیە بو نموویە ، کو ل مللەتێن داهاتیێ تاکە کەسێن وێ کێمترە ژ (1000) دولارا ( لپەى وەکهەڤیا هێژا کریارى یا دولارى بو سالا (1985) کو ناڤەندا وەختێ پێش بینیکرى بو بەردەوامیا دیموکراسیەتێ هەشت سالن . ( وەکهەڤیا هێزا کریارى) رێبازەک دبێژیت کو بهایێ دەرکرنا دراڤى دکەڤیتە ددوخێ هەڤسەنگێى دا دەمێ شیانا وێ یاکریاریێ وەک خوە بیت دهەر ئێکدا ژهەر دوو مللەتا) . ودەمێ داهاتیێ کەس بگەهیتە دناڤبەرا (1001) و (2000) دولارا هەبونا راوەستیانا دیموکراسیەتێ بویە (18) سال بەلێ دیموکراسیات دمللەتێن داهاتیێ تاکە کەسێ وێ زێدەبیت ژ (6055) دولارا ، ئەڤجا دشیاندایە پێشینا بەردەوامیێ هەتا هەتا یێ .

دوى دەمیدا ، ئازادى یا ئابوورى بەرهەمئینانا وەرارێ دکەت ، بەلێ هەردەم ناگەهینتە دیموکراسیەتێ . کو هونک کونک و سەنگا خوە و ئەو پترین ئابوورینە ب ئازادى ل جیهانێ ، کو دوو نمونین بەرجاڤى لسەر ڤێ چەندێ . هەر وەسا کو سامان نەهەردەم ئەنجامدایە کو ئازادى یا ئابوورى ژێ دەرکەڤیت . وئەو کارەکە وراستیا وێ ل هندەک مللەتێن دەولەمەند هاتیە چەسپاندن ، ئەو مللەتێن ب داهاتیێ خوە دەولەمەند و خودان داهاتیەکێ مەزن هەتا رادەکێ ، بەلێ مللەت دمینیت زور یازالکرى ب ئابوورێ . وهەر وەکى پێشبینکیرى ، ئازادیێن دەدەنى و رامیارى هەروەسا زور دگرێداینە دوان . مللەتاندا . بەلێ رولێ تەوەرى بو ئازادیا ئابوورى دسیستەمێن دیموکراسى دا دمینیتە ئاشکرا . کو دشیانێن وێدا یە ببیتە هێزەکا مەزن دهاندنا دیموکراسیدا . هەر وەسا قەبارەکا زێدە ژ ئازوکیا ئابوورى دمینیت گرنک بو دیار کرنێ وچەسپاندنا ئازادى یا رامیارى .

                                دیموکراسیەتا لیبرالى و رێز ل یاسایێ

دیموکراسیەت نەل هەڤ واتا ئازادیێ یە . هەر وەکى مەدیتى کو دیموکراسیەت ئەوا هەڤپێچا ئازادیێن دى ناکەت . ب کێمى سەردکەڤیت ژدانانا سنورەکێ ژدەستهەلاتا خو بخویى بو دەستهەلاتا رامیارى ، وئەگەر ئەڤا دوماهیێ یاژێگرتى بیت . وژبەر ڤێ چەندێ ، نوکە زەحمەتا زور دهێتە تەرخانکرن ژبو گەشەپێدانا رێزى یا یاسایى َ . وئەو رەگەزە کێ تەوەرى یە بو هەر ئێک ژ دیموکراسیەتا لیبرالى و ئازادى یا ئابوورى . ویا ئاشکرایە کو رێزى یا یاسایێ یا پێدڤى یە بو دیموکراسیەتێ ب شێوەکێ سەرکەفتى کاربکەت . وکەتەوارێ رێزگرتنا وى زێدەبیت ئەوە کو رێزى یا یاسایى َ هەروەسا یا پێدڤى یە بو وەرارا ئابوورى . وراپورتا ئازادى یا ئابوورى ل جیهانێ گەهشتیە وێ چەندێ کو بو نموونە چ مللەت نینن رێزی یا یاسایى تێدا یالاوازیێن کو پشێت پاراستنێ لسەر تێکرایێ وەرارێ جێگیر و بهێز بکەت ( پتر ژ 101 ژسەدێ ) دەمێ ناڤەندێ داهاتیێ تاکە کەسێ زێدەبیت ژ (3400) دولارا . وب دەربرینەکا دیتر ، دەمێ ئابووریەک بگەهیتە ئاستەکێ بەرجاڤ ژوەرارێ ، ئەڤجا چاکرن درێزیا یاسایێ دا یا پێدڤى یە بەردەوامیا وەرارێ .

ودبیت نە شیاندابیت هاندانا رێزى یا یاسایێ ب شێوەکێ ئێکسەر بهێتە کرن . بەروڤاژى ئەوا دشیاندا دکێمکرنا نیاسینا گومرکى دا یان تایبەتیێ دا . ودبیت رێزى یا یاسایێ بهێتە بجهئینان دگەل یان دهەمان دەمدا ب نێزیکى ، ئەوا کریار ژیێن دیتر ب شێوەکێ راست دهێنە کرن . ئەز پێشنیارەکێ پێش کێش دکەم ژتەکەسێ لسەر هاندانا رێزى یا یاسایێ ب ئێکسەر . دا دەستپێکێ ژینگەهەکەَ داهێنین ئەوا رێزى یا یاسایێ تێدا وپێش بکەڤیت . وئەڤە واتایێ دەت ، دناڤبەرا کریارێن دى ب هاندنا چاکسازیێن بازرایان ئازادى یا ئابوورى . وسبارەت زور ژمللەتێن هەژار ، سنوردانا قەبارێ حکومەتێ بخوڤە دگریت . ئەڤجا ئەوە مللەتین ئەڤرو حوکمێ یاسایەکا بهێز تێدا دگریت . ئەڤ دامەزرێنەرە دروست کریە ( ئانکو رێزى یا یاسایى) پاشان ددەمەکێ دیدا رابویە بتنێ ب زێدەکرنا قەبارێ حکومەتێن خوە .

یاداخێ یە کو هەژمارەکا مەزن ژمللەتێن هەژار ئەڤرو هەولدەن ب دوبارەکرنا ئەڤێ پروسێ ب شێوەکێ بەروڤاژى کود مللەتێن جودا داوەکى بەرازیل و سلوفاکیا وکومارا کونگو وروسیا ، خەرجکرنا حکومى وەک رێژە ژکومکریێ بەرهەمهێنەرێ نەتەوەیىدناڤبەرا (30-40) ژسەدێ وبێ گومان هەولێن هاندانا رێزى یا یاسایێ بهێنە داکەتن کو هندى قەبارێ حکومەتا یێ مەزن بیت یان دى یێ زور قورس بیت . ویاراستى کو سەرەراى ئاراستەکرن لپەى هەر بیست سالێن دوماهیێ کو بەرەڤ زێدەهیا ئازادى یا ئابوورى و رامیارى ڤەدچوو ل جیهانێ ، کو رێیەکا درێژ ل بەرامبەر زور مللەتان هەیە کو ببرن لسەر رێیا ئازادى یا ئابوورى ودوى دەمیدا کو روسیا دبیت دەستدان ژ ئیشتراکیەتێ کر بیت ، بەلێ ئەو ل رێژا (115) ێ دهێت دناڤبەرا (127) مللەتان لسەر پێڤەرێ ئازادى یا ئابوورى ل جیهانێ ودسەر ڤێ چەندێرا نڤیسەر ( فرید زکریا) ئاماژێ دەت کو زوربەیا دیموکراسیەتێن هەژار ل جیهانێ ئەو دیموکراسیەتێن نەلیبرالى نە ، ئانکو سیستەمێن رامیارى تێدا ئەو سیستەمن کو چ ئازادیێن دى تێدا نینن ژبلى ئازادى یا هەلبژارتنا ئەوى حوکمى دکەت . وئەو ئاماژێ دەت کو زارڤەکرنا دەستورێ لیبرالى ل روژئاڤا دەستپێکێ پێش کەفتیە وپاشان پێشکەفتیە وڤەگوهاستە بو دیموکراسیەتێ . کو ل سالا (1800)ێ بو نموونە ، تنێ (2) ژسەدێ ژ هاولاتیان دەنگدان کریە ل بریتانیا بەرز کو دبیت پتر ین جڤاکێن جیهانى لیبرالى بیت دوى دەمیدا . و (زکریا ) ى هەوەسا تێبینى کریە کو ل مللەتێن نەروژئاڤا ئەوێن دوماهیێ هاتینە ڤەگوهاستن بو دیموکراسیەتا لیبرالى وەکى کوریا باشوور وتایوانى . کو هەر وەسا لدەسپێکێ سەرمایەدارى ورێزى یا یاسایێ بدەستڤئیناى . ودبیت ئەڤ لایەنە ئەگەرێ هەمبەرى یا دەڤەرێن وەکى ئەمریکا لاتینى شروڤەدکەت ، ئەوا دەستپێکێ دیموکراسیەت لێ رابوى . پاشان دەست ب رێزگارکرنا ئابوورى کریە ، کو ماوەیەکێ قورس ب شێوەکێ تایبەت دهاندانا ئازادى یا ئابوورى یان وەرارێ دا . وئەڤرو هندەک مللەت ل ئەوەروپا روژهەلات و ناڤەند و ئەمریکا لاتینى وهندەک جهێن دیتر ب پلەیێن جیاواز ژسەرکەفتنێ هەولدەن ب دەستڤەئینانا دیموکراسیەت وئازادى یا ئابووریدا پەیدا بویە یان ب دەستپێکێ نەهاتیە هەژمارتن . کارێ ب باشى پێشبینیێ نەکەت سەبارەت دیمکراسیەتێ . ودهندەک دوخێت دیتردا ، وەکى ئیستونیا کو ئازادى یا ئابوورى زێدەبویە وپاشان گەشەکریە ب دیموکراسیەتێ – وپێدڤیە لسەر مە ، ئەم یێن باوەرى ب سەرمایەداریا دیموکراسى هەى کو هەردەم دهێزا مە بمینیت ،چ دیموکراسیێن دەولەنەندیا ن هەژار دا بژین . یان ل مللەتێن خودان سیستەمێن خراب دا بژین ، رولێ تەوەرى ئەوێ ئازادى یا ئابوورى دگێریت دگەهاندنا ب جڤاکەکێ ئازاد .

* ایان فاسکیز : رێڤەبەرێ پروژێ ئازادى یا ئابوورى یا جیهانى ل پەیمانگەها کیتو . ئەڤ راپورتە هاتیە دیار کرن  د(( کاروبارێن دیموکراسى دا )) گوڤارا اى جورنال یو . اس . ایە . کانوینا ئێکێ 2005) .

 

بیروڕا

Bad Behavior has blocked 808 access attempts in the last 7 days.